Jerzy Matuszkiewicz i inni, czyli o muzyce w serialu

Jerzy Matuszkiewicz w dedykacji do płyty ze swoją twórczością filmową napisał m.in.: „Muzyka filmowa nie jest dziełem autonomicznym, spełnia jakby rolę służebną i jest podporządkowana wymogom języka filmowego. Toteż dość rzadko się zdarza, że utwory muzyczne pisane dla filmu są wykonywane i słuchane bez obecności obrazu, do którego były napisane. Jednak wiele znanych filmów zawiera ilustracje muzyczne, które wychodzą poza obraz i pozostają w pamięci słuchaczy na długie lata”. Niewątpliwie do takich filmów należy „Stawka większa niż życie”.

Muzyka napisana przez Jerzego Matuszkiewicza do serii filmowej o przygodach Hansa Klossa jest z miejsca rozpoznawalna, buduje lub potęguje nastrój grozy, atmosferę niepewności, oczekiwania czy napięcia, doskonale oddaje klimat serialu, wzmaga emocje. Kompozytor pracował nad swoim dziełem przez cały okres realizacji serialu. Najtrudniejszym zadaniem było stworzenie motywu muzycznego otwierającego każdy odcinek serialu, wyrażającego dramatyzm i liryzm, podatnego na plastyczne modyfikacje. Po obejrzeniu na stole montażowym czołówki serialu Jerzy Matuszkiewicz skomponował kilkudziesięciosekundowy motyw muzyczny – najbardziej znany i najbardziej charakterystyczny, będący wizytówką „Stawki większej niż życie” i kwintesencją obecnych w tej serii filmowej nastrojów. Potem powstały kolejne fragmenty ilustracyjne. Kompozytor wielokrotnie oglądał surowy materiał filmowy, korzystał również z przesyłanych przez konsultanta muzycznego list montażowych muzyki i tworzył kolejne miniaturki muzyczne. Na przestrzeni kilkunastu miesięcy powstało kilkadziesiąt minut genialnej muzyki, bez której trudno sobie wyobrazić „Stawkę większą niż życie”.

Jerzy Matuszkiewicz nadał tytuły poszczególnym fragmentom muzycznym (np. „Czołówka”, „Akcenty”, „Akcja”, „Ostinato dramatyczne”, „Ostinato expresivo”, „Pogoń”, „Ostantino tajemnicze”, „Ostantino vivace”), jednak kompozycje te – poza motywem z czołówki – nie funkcjonują jako samodzielne utwory. Poza serialem posłuchać ich można w przygotowanych przez kompozytora suitach, które wydane zostały na kilku płytach kompaktowych:

Kompozycje wchodzące w skład wspomnianych suit ilustrują poszczególne sceny z serialu, np. motyw partyzancki słyszymy w odc. „Wielka wsypa” i „W imieniu Rzeczypospolitej”, motywy orientalne zdobią odc. „Café Rose”, a charakterystyczny liryczny temat francuski pojawia się w odc. „Hasło”.

W serialu brzmią także inne kompozycje Jerzego Matuszkiewicza:

Muzykę do serialu wykonują muzycy z orkiestry Polskiego Radia i Filharmonii Narodowej pod dyrekcją kompozytora oraz kilkuosobowe zespoły instrumentalne pod kierunkiem kompozytora. Nagrań dokonał Andrzej Malczewski w warszawskich studiach radiowych: S-1 przy ul. Malczewskiego oraz M-1 i M-2 przy ul. Myśliwieckiej. Sesje nagraniowe odbywały się w godzinach wieczorno-nocnych, gdy ustawała produkcja radiowa.

W „Stawce większej niż życie” wykorzystano również utwory innych kompozytorów:

Ponad 90% kompozycji wykorzystanych w „Stawce większej niż życie” skomponowanych zostało przez Jerzego Matuszkiewicza – ilustrują one i wzbogacają każdy odcinek 18-częściowej serii. Profesjonalizm i muzyczna wyobraźnia kompozytora niewątpliwie dodały serialowi wszech czasów sznytu i atmosfery wyjątkowości.

Linki do wybranych kompozycji pojawiających się w serialu znajdują się tutaj.

Serdecznie dziękuję panu Jerzemu Matuszkiewiczowi za nieocenioną pomoc w przygotowaniu niniejszego tekstu.

Bogdan Bernacki

© 2020 Shen-Kun - Baca - BoBer. Wszelkie prawa zastrzeżone.

Projekt strony: Hyh - tworzenie stron.